داستان شیرین

خانم شیرین یک فعال حقوق زنان از قوم هزاره است که پیش از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، بیش از ۱۵ سال تجربه در دولت و جامعه مدنی داشت. او در وزارت‌خانه‌های مختلف از جمله زراعت، سرحدات و قبایل، فواید عامه و انکشاف شهری کار کرده بود و همزمان به گونه داوطلبانه در دفاع از حقوق زنان و مسائل اجتماعی فعالیت می‌نمود. پس از سقوط جمهوریت، به اعتراضات خودجوش زنان پیوست و در تأسیس «جنبش زنان افغانستان  برای برابری» مشارکت کرد؛ او در سازماندهی تظاهرات علیه ممنوعیت آموزش، کار و آزادی زنان سهم فعال گرفت. همچنین از برنامه‌های آموزشی زیرزمینی برای دختران حمایت کرد، از جمله دوره‌های کامپیوتر و انگلیسی که با کمک شرکای بین‌المللی تمویل می‌شد.

شیرین در اعتراضات مسالمت‌آمیز زنان نقش رهبری داشت که برای زنان حقوق، برابری و عدالت مطالبه می‌کردند، از جمله اقدامات اعتراضی بزرگ علیه هدف‌گیری قومی هزاره‌ها و اخراج دختران هزاره از دانشگاه‌های دولتی و خصوصی. در سوم نوامبر ۲۰۲۲، او و همکارانش سعی کردند «جنبش زنان افغانستان برای برابری» را به گونه رسمی در یک کنفرانس مطبوعاتی در دشت برچی کابل اعلام کند. نیروهای طالبان محل را محاصره کردند، برنامه را مختل نمودند و او را به عنوان یکی از سازماندهندگان اصلی بخاطر نقش برجسته‌اش در جنبش مقاومت زنان شناسایی کردند.

نیروهای طالبان به تالار کنفرانس هتل هجوم بردند، تلفون‌ها را ضبط کردند و شیرین‌گل را همراه چند همکار (از جمله مهمانان مرد) به گونه خشونت‌آمیز بازداشت نمودند. اول ملیشه‌های مرد چند سیلی به سر و صورت او زدند، سپس همکاران مرد او را دستبند زدند و بعدتر چند مامور زن نیز به محل رسیدند. آنها ابتدا به یک حوزه پولیس منتقل گردید و سپس به یک مرکز توقیف مخفی (ریاست ۴۰) استخبارات طالبان انتقال یافت. او ۴۷ روز را در سلول انفرادی گذراند، در سلول‌های سرد و غیربهداشتی که در ۱۵ روز اول اجازه استحمام نداشت، لباس کافی نبود و نیازهای اساسی بدون رشوه فراهم نمی‌شد.

هیچ اتهام رسمی ارائه نشد و هیچ محاکمه‌ای صورت نگرفت. بازجویی‌ها نامنظم و اغلب شبانه بود و توسط مولوی‌ها و مسئولان نظامی طالبان انجام می‌شد. آنها معمولا بازجویش را بر تمویل خارجی اعتراضات، روابط سیاسی از رژیم قبلی و سازماندهی تظاهرات جهانی (مثلاً علیه حملات بر مراکز آموزشی هزاره‌ها) متمرکز می‌کردند. بر بانو شیرین به شیوه‌های مختلفی، فشار وارد می‌کردند تا از کارهایش اظهار پیشیمانی نموده و شبکه‌های سیاسی حامی خود را افشا کند. چندین اداره بازجویی‌های تکراری و بدون هماهنگی انجام می‌دادند و هیچ شواهدی ارائه نمی کردند. در سراسر دوره بازداشت، دسترسی به خانواده یا وکیل ممنوع بود.

براساس تجربه شخصی بانو شیرین، موارد نقض حقوق بشر قرار ذیل برشمرده می‌شود: 

• خشونت شدید جسمی و رفتار ظالمانه: لت‌وکوب، سیلی، شلاق با کابل‌های ربری، شوک برقی که باعث از دست دادن حافظه و بیهوشی می‌شد؛ اثرات پایدار شامل بی‌خوابی، افسردگی نیازمند دارو و ترومای روانی.
• تبعیض مبتنی بر جنسیت و قوم: توهین‌های مکرر که زنان هزاره را «فاحشه» یا غیر مسلمان می‌نامیدند؛ رفتار خشن‌تر نسبت با بازداشت‌شدگان غیرهزاره در مقایسه با بازداشت شدگان غیرهزاره؛ اتهاماتی مرتبط با هویت  و اعتراض علیه نسل‌کشی قومی هزاره ها. 
• شرایط توقیف غیرانسانی: انفرادی طولانی، منع استحمام، عدم ارائه جای‌نمازی یا وسایل اولیه بهداشتی؛ احتمال مسموم کردن غذا که باعث گیجی زندانی می‌شد؛ نظارت توسط نگهبانان زن همکار که رشوه مطالبه می‌کردند.
• فشار روانی: اجبار به اعتراف ویدئویی و خواندن متن‌های از پیش تهیه شده تحمیلی؛ تهدید و تحقیر برای ایجاد پشیمانی.
• نبود کامل روند قانونی: بازداشت خودسرانه بدون اتهام، محاکمه یا بررسی مستقل؛ عدم اجازه بازدید ناظران بین‌المللی.

 

پس از ۴۷ روز، خانم شیرین در دسامبر ۲۰۲۲ پس از تضمین بزرگان اجتماعی، کمیسیون شیعه، مدافعان حقوق زنان مانند فوزیه کوفی و فشارهای بین‌المللی گزارش‌شده (از جمله احتمال پرداخت از طریق کانال‌های ملل متحد) آزاد شد. 

طالبان از او تعهد گرفتند که افغانستان را ترک نکند، اعتراض را متوقف کند و او را وادار کردند که به حمایت از طالبان و سیاست‌های آنها اعتراف اجباری بخواند که ظبط شود. به دلیل ترس از انتقام‌گیری بیشتر و همکاری اجباری، خانم شیرین به کمک‌‍ فعالان حقوق بشر از افغانستان فرار کرد و اکنون در کانادا زندگی می‌کند. او اینجا به مبارزه ادامه داده است و اما  همچنان با ترومای زندان و شکنجه دست و پنجه نرم می‌کند. 

داستان شیرین، داستان سرکوب هدفمند و چند لایه‌ای زنان هزاره است که در داخل کشور برای عدالت و برابری مبارزه می‌کنند؛ همچنان، این داستان بیانگر شکنجه‌های فراقانونی زیر حاکمیت طالبان و اراده پایدار زنان در خارج از افغانستان برای مقاومت و مبارزه است. پیام امیدبخش خانم شیرین، در شرایط اسفناک داخل کشور، همبستگی زنان و نیز حمایت جامعه جهانی از حقوق اساسی آنها است.